خزمەتگوزاریەکانمان
نەشتەرگەری ئەژنۆ
ئەژنۆ گەورەترین و یەکێکە لە ئاڵۆزترین جومگەکانی لەش. ئەم جومگە سەرسوڕهێنەرە پشتگیری لە کێشمان دەکات، ڕێگەمان پێدەدات ڕابکەین و باز بدەین و دابنیشین. بەڵام ئەو ئاڵۆزییە و بەکارهێنانی بەردەوام وای لێدەکات زۆر تووشی زیان و تێکچوون بێت. کاتێک ئازاری ئەژنۆ دەبێتە درێژخایەن، هەموو هەنگاوێک دەتوانێت ببێتە تەحەدا. ژیانی ڕۆژانە لە سەرکەوتن بە پلیکانەکانەوە تا پیاسەیەکی سادە، تێکدەچێت. لە سەرەتادا چارەسەرەکان سەرنج دەخەنە سەر بژاردەی نا نەشتەرگەری وەک فیزیۆتێراپی، دابەزاندنی کێش، دەرمان و دەرزی (وەک پی ئار پی یان جێڵ). بەڵام سەردەمێک دێت کە ئەم شێوازانە ئیتر کار ناکەن. لەم کاتەدا نەشتەرگەری ئەژنۆ لە بژاردەیەکی ترسناکەوە دەگۆڕێت بۆ چارەسەرێکی پێویست و کاریگەر بۆ گەڕاندنەوەی کوالیتی ژیان.
کەی نەشتەرگەری ئەژنۆ پێویستە؟
بڕیاری نەشتەرگەری هەرگیز بە سوکی نادرێت. بەزۆری بژاردەیە کاتێک چارەسەرەکانی تر شکستیان هێناوە و نەخۆشەکە ڕووبەڕووی یەکێک یان زیاتر لەم حاڵەتانەی خوارەوە دەبێتەوە:
١.ئازاری درێژخایەن و لاوازکەر:
ئازارێک کە تەنانەت لە کاتی پشوودان یان شەوانەش لە کاتی خەوتندا هەیە و وەڵامی ئازارشکێنە ئاساییەکان ناداتەوە.
٢.ناسەقامگیری جومگەکان:
هەستکردن بە دەرچوونی ئەژنۆت، زۆرجار قفڵبوون، یان هەستکردن بە ناجێگیری لە جومگەکەدا لەکاتی ڕۆیشتن. ئەمەش بەزۆری نیشانەی تێکچوونی بەستەر یان مەنیسکە.
٣.کەمبوونەوەی مەودای جووڵە بە شێوەیەکی زۆر:
کاتێک نەخۆشەکە ناتوانێت بە تەواوی ئەژنۆی خۆی بچەمێنێتەوە یان ڕاست بکاتەوە و ئەم سنووردارکردنە کاریگەری لەسەر چالاکییەکانی ڕۆژانەی هەبووە.
٤.لێکخشانی توند (ئارتروزی پێشکەوتوو):
کاتێک تیشکی ئێکس لەناوچوونی تەواوەتی ئیسقانەکان و بەرکەوتنی ئێسک لەسەر ئێسک نیشان دەدات، زۆرجار نەشتەرگەری گۆڕینی جومگەکان باشترین چارەسەرە بۆ کەمکردنەوەی ئازار.
جۆرە باوەکانی نەشتەرگەری ئەژنۆ
نەشتەرگەری ئەژنۆ زاراوەیەکی گشتییە. ڕێکاری نەشتەرگەری بە پشتبەستن بە جۆری برینەکە و تەمەنی نەخۆشەکە و ئاستی چالاکییەکانیان هەڵدەبژێردرێت.
١.ئارترۆسکۆپی
ئەمە ڕێکارێکی کەمترین داگیرکارییە. پزیشکی نەشتەرگەری لەبری ئەوەی جومگەکە بە تەواوی بکاتەوە، کامێرایەک کە پێی دەوترێت ئارترۆسکۆپ و ئامێری ورد دەخاتە ناو ئەژنۆوە لە ڕێگەی چەند بڕینێکی زۆر بچووکەوە. بە شێوەیەکی باو بۆ چاککردنەوە یان لابردنی مینیسکی دڕاو، بنیاتنانەوەی بەستەرەکان، یان لابردنی پارچەی ئیسقانەکانی فڕیو بەکاردێت. سوودە گەورەکەی ئەوەیە کە ماوەی چاکبوونەوە زۆر کورتترە و ئازاری کەمترە دوای نەشتەرگەری.
٢.دووبارە بنیاتنانەوەی بەستەری خاچدار
دڕانی بەستەرە خاچدارەکانی پێشەوە یەکێکە لە باوترین پێکانە وەرزشییەکان. لەبەر ئەوەی بەستەرەکە خۆی چاک ناکاتەوە، دڕانێکی تەواو دەبێتە هۆی ناسەقامگیری توندی ئەژنۆ. لەم نەشتەرگەرییەدا (زۆرجار بە شێوەی جومگەیی ئەنجام دەدرێت)، پزیشکی نەشتەرگەری شانەیەکی تر (گرافت) بەکاردەهێنێت بۆ دروستکردنی بەستەرێکی نوێ. دەتوانرێت گرێفتەکە لە ڕیشاڵی پەنجە یان هێلکەی ئەژنۆی نەخۆشەکە خۆی وەربگیرێت، یان لە بەخشەرێکەوە.
٣.گۆڕینی جومگەی ئەژنۆ بە گشتی
ئەم نەشتەرگەرییە چارەسەری کۆتاییە بۆ ئارتروزی پێشکەوتوو. لەم نەشتەرگەرییەدا پزیشکی نەشتەرگەری ڕووی تێکچوو و پۆشراوەکانی کۆتایی ئێسکی ڕان و ئێسکی قاچ لادەبات. پاشان، ئەم ڕووکارانە بە چاندنی کانزا و پلاستیکی دەگۆڕێت. ئەمەش ڕوویەکی نوێ و نەرم و بێ ئازاری جومگەکان دروست دەکات. ئەم نەشتەرگەرییە یەکێکە لە نەشتەرگەرییە سەرکەوتووەکان لە مێژووی پزیشکیدا بۆ کەمکردنەوەی ئازار.
٤.گۆڕینی بەشەکی ئەژنۆ
هەندێک جار، ئارتروز تەنها یەک بەش لە ئەژنۆ دەگرێتەوە. ئەگەر دوو بەشەکەی تر تەندروست بن، لەوانەیە پزیشکی نەشتەرگەریەکەت پێشنیاری نەشتەرگەری گۆڕینی بەشەکی ئەژنۆت بکات. لەم ڕێکارەدا تەنها ئەو بەشەی تێکچووە بە ئامێری دەستکرد دەگۆڕدرێت. ئەم نەشتەرگەرییە بەزۆری بریتییە لە بڕینی بچووکتر و کاتی چاکبوونەوەی خێراتر و هەستکردنێکی سروشتیتر لە گۆڕینی ئەژنۆی تەواو، بەڵام بۆ هەموو نەخۆشانی ئارتروز گونجاو نییە.
پێش نەشتەرگەری و لە کاتی نەشتەرگەریدا چی ڕوودەدات؟
ئامادەکاری بۆ نەشتەرگەری گرنگە. پێش نەشتەرگەری نەخۆشەکە زنجیرەیەک پشکنینی خوێن و EKG و ڕاوێژکاری بێهۆشکەری بۆ دەکرێت. هەروەها ڕەنگە پێویست بکات هەندێک دەرمان (وەک شلکەرەوەی خوێن) بوەستێنرێت. لە ژووری نەشتەرگەریدا نەخۆشەکە دەخرێتە ژێر بێهۆشکردنی گشتی (خەوی تەواو) یان بێهۆشکردنی بڕبڕەی پشت (لە کەمەرەوە بۆ خوارەوە). جۆری ئەو بێهۆشکردنەی کە هەڵدەبژێردرێت، بەندە بە جۆری نەشتەرگەرییەکە و تەندروستی نەخۆشەکە. بە بەکارهێنانی تەکنیکە نەزۆکەکان، پزیشکی نەشتەرگەری بڕینەکە دەکات و ڕێکاری پێویست ئەنجام دەدات (وەک چاککردنەوەی مەنیسکۆس یان دانانی دەستکرد). لە کۆتاییدا بڕینەکە دەدوورێنرێت و پۆشراوە.
چاکبوونەوە و چاکسازی
نەشتەرگەری تەنها نیوەی شەڕەکەیە؛ چاکسازی نیوەکەی ترە. فیزیۆتێراپی دوای نەشتەرگەری ئەژنۆ بەقەد خودی نەشتەرگەرییەکە گرنگە. ڕاهێنانەکان بەزۆری لە یەکەم یان دووەم ڕۆژی دوای نەشتەرگەری دەست پێدەکەن. ئامانجی سەرەتایی کەمکردنەوەی ئاوسانی جومگە و ڕێگریکردنە لە مەینبوونی خوێن و وردە وردە گەڕاندنەوەی مەودای جووڵە بۆ جومگەکە. بە تێپەڕبوونی کات، سەرنجی ڕاهێنانەکان دەگۆڕێت بۆ بەهێزکردنی چوار سەر و بڕبڕەی پشت، کە ماسولکەکانی پاڵپشتی سەرەکی ئەژنۆی نوێن و هێزەکانیان پێویستە بۆ گەڕانەوە بۆ چالاکییە ئاساییەکان.
مەترسی و ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
هەر نەشتەرگەرییەکی گەورە مەترسییەکانی لەگەڵدایە و نەشتەرگەری ئەژنۆش لەوە بێبەری نییە، هەرچەندە ئاڵۆزییە جدییەکان دەگمەنن.
ئیلتیهاب:
ئیلتیهاب لە شوێنی نەشتەرگەری یان دەوروبەری دەستکردەکە دەتوانێت جددی بێت. بۆ ڕێگریکردن لەم کارە، پێش نەشتەرگەری و دوای نەشتەرگەری ئانتی بیوتیک دەنووسرێت و ڕێکارەکە لە ژێر بارودۆخێکی تەواو نەزۆکدا ئەنجام دەدرێت.
خوێن مەین:
بێ جووڵەیی دوای نەشتەرگەری دەبێتە هۆی زیادبوونی ئەگەری مەینبوونی خوێن لە خوێنبەرەکانی قاچەکاندا. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، شلکەرەوەی خوێن و هاندانی جوڵەی زوو زۆر گرنگە.
ڕەقبوونی جومگەکان:
هەندێک جار، زیادەڕۆیی لە پێکهاتەی پەڵە (برینی ناوەوە) دروست دەبێت و دەبێتە هۆی سنووردارکردنی جوڵە. فیزیۆتێراپی بەردەوام و ورد باشترین ڕێگایە بۆ خۆپاراستن لەم حاڵەتە.
ئەنجام
بڕیاری نەشتەرگەری ئەژنۆ بڕیارێکی گەورەیە و کەسییە. چارەسەرێکی خێرا نییە و پێویستی بە پابەندبوونە بە پرۆسەی چاکسازییەوە. بەڵام بۆ ئەو کەسانەی کە ژیانیان بەهۆی ئازاری درێژخایەنی ئەژنۆوە سنووردارە، نەشتەرگەری دەتوانێت موعجیزەیەک بێت. تەکنیکە مۆدێرنەکانی نەشتەرگەری، چاندنی بەهێزتر و پرۆتۆکۆڵی پێشکەوتووی بەڕێوەبردنی ئازار دەرەنجامەکانیان بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش باشتر کردووە.
ئامانجی کۆتایی نەشتەرگەری ئەژنۆ گەڕانەوەی مرۆڤە بۆ ژیانێکی چالاک و سەربەخۆ و لە هەمووی گرنگتر بێ ئازار. ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکێکی بە ئەزموونی نەشتەرگەری ئێسک و پروسکی یەکەم هەنگاوە لەم گەشتە چاکبوونەوەدا.
پرسیارە باوەکان
پەیوەستە بە جۆری نەشتەرگەرییەکە. دوای پشکنینی ئارترۆسکۆپی سادە، ڕەنگە چەند هەفتەیەک بخایەنێت تا بگەڕێتەوە بۆ چالاکییە ئاساییەکان. بۆ بنیاتنانەوەی ACL، ڕەنگە ٦ بۆ ٩ مانگ بخایەنێت تا بە تەواوی بگەڕێتەوە بۆ وەرزش. دوای گۆڕینی جومگەکان بە تەواوی، زۆربەی نەخۆشەکان لە ماوەی ٣ مانگدا دەگەڕێنەوە بۆ چالاکییەکانی ڕۆژانە.
چاندنی مۆدێرن زۆر بەهێزە. بە چاودێرییەکی دروست و پاراستنی کێشی ئایدیاڵ، پێشبینی دەکرێت زیاتر لە سەدا ٩٠ی چاندنەکان دوای ١٥ بۆ ٢٠ ساڵ هێشتا بە باشی کاربکەن.
ئازاری دوای نەشتەرگەری ئامادەیە، بەڵام تەواو بەڕێوەدەچێت. ئەمڕۆ تێکەڵەیەک لە ڕێگاکانی چارەسەرکردنی ئازار بەکاردەهێنرێت، وەکو بلۆککردنی دەمارەکان، ئازارشکێنە بەهێزەکان بۆ چەند ڕۆژی یەکەم و دەرمانی زارەکی. ئەم ئازارە پێی دەوترێت ئازاری چاکبوونەوە و جیاوازە لەو ئازارە وەرینییەی کە پێش نەشتەرگەری تووشی دەبێت.
کاتی دەوامی دکتۆر میربۆلوک
ڕۆژی شەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
یەکشەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
دووشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
سێشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
چوارشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە