خزمەتگوزاریەکانمان
دیسکی مل
مل شاکارێکی ئەندازیاری بایۆمیکانیکییە. ئەم ستوونە ناسکە لە کڕکڕاگەکان نەک تەنها پشتگیری لە کێشی سەر دەکات، بەڵکو گەورەترین مەودای جووڵەمان بۆ دابین دەکات بۆ بینین و سوڕانەوە. بەڵام ئەم تێکەڵە سەرسوڕهێنەرەی نەرمی و هەڵگرتنی کێش بە تێچوونێک دێت. بڕبڕەی پشتی مل زۆر ئامادەیە بۆ برینداربوون بەهۆی خراپی دۆخی جەستە و تێکچوون و شۆکی لەناکاو. کاتێک ئازار لە ملەوە دەست پێدەکات و وەکو تەزووی کارەبا بەرەو شان و قۆڵ و پەنجەکانەوە دەڕوات ، زۆرجار دیسکی فتق ئەگەری یەکەمە. تێگەیشتن لەم کێشەیە کلیلی بەڕێوەبردنی کاریگەرانەی ئازارەکە و ڕێگریکردنە لە ئاڵۆزییە جدییەکانتر.
دیسکی مل چییە؟ بڕبڕەی پشتی ملمان لە حەوت بڕبڕە پێکهاتووە (C1 تا C7). هاوشێوەی دیسکەکانی ناو بڕبڕەی کەمەر، لە نێوان ئەم کڕکڕاگانەدا کوشنی شۆک هەڵمژ هەیە کە پێیان دەوترێت دیسکەکانی نێوان کڕکڕاگەکان. هەروەها ئەم دیسکانە دیوارێکی دەرەوەی سەخت (annulus) و ناوەکی نەرم و ژەلاتینی (nucleus)یان هەیە. ڕێگە بە مل دەدەن کە لە شوێنی جیاوازدا بچەمێتەوە و بپێچێتەوە و کێشی سەر پشتگیری بکات.
- لە بڕبڕەی پشتی ملدا شوێنی دەمارەکان زۆر کەمترە بە بەراورد بە بڕبڕەی کەمەر. بەهۆی ئەمەوە تەنانەت دیسکێکی بچووکی فتق یان هەڵئاوساوی مل دەتوانێت فشارێکی بەرچاو بخاتە سەر پێکهاتە دەمارە گرنگەکان.
دیسکی مل چۆن خۆی نیشان دەدات؟
بە پێچەوانەی دیسکی کەمەر، زۆرجار نیشانەکانی دیسکی مل لە خودی ملدا نامێننەوە، بەڵکو تیشک دەدرێنەوە بۆ کۆتاییەکانی سەرەوە.
١.ئازاری مل
ئازارێکی مات یان تیژ کە هەست بە پشت یان لای مل دەکرێت. لەوانەیە ئەم ئازارە بەهۆی هەندێک جووڵەوە توندتر بێت، وەک سوڕاندنی سەر یان سەیرکردنی خوارەوە بۆ ماوەیەکی زۆر.
٢.ڕادیکولۆپاتی مل (ئازاری تیشکدانەوە)
کاتێک ڕوودەدات کە دیسکێکی دەرپەریو فشار دەخاتە سەر یەکێک لە ڕەگەکانی دەمار کە لق و پۆپی لە بڕبڕەی پشتەوە دەردەچێت و دەچێتە دەست. ئازارەکە لە ملەوە دەست پێدەکات و تیشک دەداتە خوارەوە بۆ شان و قۆڵ و پێشەوەی قۆڵ و پەنجەکان. شوێنی وردی ئازار و بێهێزی لە دەستدا دەگۆڕێت بەپێی ئەوەی کام دیسک تێکچووە (بۆ نموونە C5-C6 یان C6-C7). هەروەها زەقبوونەوە و لاوازی ماسولکەکانی دەست نیشانەکانی نەخۆشی ڕادیکولۆپاتین.
٣.مایلۆپاتی مل
ئەمەش جددیترین و مەترسیدارترین ئاڵۆزییەکانی دیسکی ملە. نەخۆشی مایلۆپاتی کاتێک ڕوودەدات کە فتقی دیسک فشار بخاتە سەر خودی بڕبڕەی پشت، نەک ڕەگی دەمارەکان. نیشانەکانی نەخۆشی مایلۆپاتی تەنها ئازار نین؛ هەروەها تێکچوونی کارایین:
- هەستکردن بە کۆنتڕۆڵنەکردنی دەستەکانت (بۆ نموونە کێشەی نووسین، دوگمەکردنی جل و بەرگ، یان هەڵگرتنی شتە بچووکەکان)
- سەختی ڕۆیشتن و ناهاوسەنگی
- هەستکردن بە لاوازی و قورسایی لە قاچەکاندا
- لە حاڵەتە پێشکەوتووەکاندا، تێکچوونی کۆنترۆڵی میز و پیسایی. مایلۆپاتی حاڵەتێکی فریاگوزاری نییە، بەڵام بەپەلەیە و پێویستی بە دەستێوەردانی نەشتەرگەری هەیە بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر ئەسەبی بڕبڕەی پشت.
بۆچی دیسکەکانی مل زیانیان پێدەگات؟
زیانی دیسکی مل بە دەگمەن لەناکاو ڕوودەدات و بەزۆری لە ئەنجامی وردە وردە تێکچوونەوەیە.
١.تێکچوون:
هۆکاری سەرەکی پیربوونە. بە تێپەڕینی کات دیسکەکان ڕێژەی ئاویان لەدەست دەدەن و وشک دەبنەوە و دەشکێن.
٢.دۆخی نادروست:
گرنگترین هۆکاری ڕێگریکردن لە دۆخی “سەر بەرەو پێشەوە”یە. بەردەوام چەمانەوەی سەر بۆ پێشەوە، وەک لە کاتی کارکردن لەسەر مۆبایل یان لاپتۆپ، فشاری سەر دیسکەکانی ناو مل چەند هێندە دەکات. ٣زیانی لەناکاو: هەروەها ڕووداوی ئۆتۆمبێل یان کەوتنەخوارەوەی لەناکاو دەبێتە هۆی پچڕانی دیسکێکی تەندروست.
دەستنیشانکردنی ورد
دەستنیشانکردنی دروست بنەمای چارەسەرکردنە. پزیشکەکەت بە بەکارهێنانی تێکەڵەیەک لە ڕێگاکان دەگاتە دەستنیشانکردنێک:
١.پشکنینی کلینیکی:
پزیشک پشکنینی بەهێزی ماسولکەکانی دەستت دەکات، ڕەفڵەکسەکانت (کاردانەوەی دەمارەکان) و هەستی دەست لێدانت لە قۆڵ و پەنجەکانتدا. هەروەها هەوڵدەدات ئازاری تیشکدانەوە ھاوشێوە بکات بە ئەنجامدانی هەندێک مانۆڕ (وەک پاڵنانی سەرت بۆ خوارەوە یان سوڕاندنی) بۆ دۆزینەوەی شوێنی وردی ئەو دەمارە
ئێم ئاڕ ئای:
ئێم ئاڕ ئای ستانداردی زێڕین بۆ دەستنیشانکردنی کێشەکانی دیسک، پێکهاتە نەرمەکان، لەوانە دیسکەکە خۆی، ڕەگی دەمارەکان و لە هەمووی گرنگتر، بارودۆخی بڕبڕەی پشت، بە وردییەکی زۆرەوە نیشان دەدات.
شریتی دەمار و ماسولکە:
لەو حاڵەتانەی کە دەستنیشانکردنەکە ڕوون نییە، ئەم پشکنینە دەتوانێت دیاری بکات کە ئایا دەمارەکە لە ڕاستیدا تێکچووە و ئاماژەکانی تێکچووە یان نا.
بژاردەکانی چارەسەری دیسکی مل
١.چارەسەری بێ نەشتەرگەری
- دەستکاریکردنی چالاکییەکان:
هەنگاوی یەکەم ڕاگرتنی ئەو جوڵانەیە کە دەبنە هۆی ئازارەکە. لەبەرکردنی ملپێچێکی پزیشکی نەرم بۆ ماوەی چەند ڕۆژێک دەبێتە هۆی ئارامبوونەوەی ماسولکەکان.
چارەسەری دەرمان:
دەرمانی دژە ئیلتیهاب دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە کەمکردنەوەی ئاوسانی و ئیلتیهابی دەوروبەری ڕەگی دەمارەکان.
فیزیۆتێراپی:
فیزیۆتێراپ گرنگی بە ڕاستکردنەوەی دۆخی جەستە و ڕاهێنانی کشانی نەرم و بەهێزکردنی ماسولکەکانی قووڵی مل دەدات بۆ گەڕاندنەوەی سەقامگیری بۆ مل.
٢.دەرزی لێدان
ئەگەر ئازاری تیشکدانەوە بۆ قۆڵ زۆر بوو و وەڵامی دەرمان نەداتەوە، لەوانەیە پزیشکەکەت پێشنیاری دەرزی ستیرۆیدی ئێپیدوراڵی مل بکات. لەم ڕێکارەدا دەرمانێکی بەهێزی دژە ئیلتیهاب ڕاستەوخۆ دەدرێتە ناوچەی ئیلتیهابی دەمارەکان بۆ ئەوەی بە خێرایی ئازارەکە کۆنتڕۆڵ بکرێت.
٣.نەشتەرگەری
نەشتەرگەری تەنها بۆ هەندێک حاڵەت لەبەرچاو دەگیرێت:
- بوونی نیشانەکانی نەخۆشی مایلۆپاتی (فشار لەسەر بڕبڕەی پشت).
- لاوازی پێشکەوتووی دەمارەکان (بۆ نموونە دەستی نەخۆشەکە ڕۆژ بە ڕۆژ لاوازتر دەبێت).
- ئازاری توند و لاوازکەری نەخۆشی ڕەدیکولۆپاتی کە دوای ٦ بۆ ٨ هەفتە لە چارەسەری پارێزکارانە باشتر نەبووە.
باوترین نەشتەرگەری بریتین لە دیسکێکتۆمی ملی پێشەوە و گۆڕینی دیسکی فیوژن یان دەستکرد، کە هەردووکیان بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر دەمارەکان یان بڕبڕەی پشت ئەنجام دەدرێن.
ئەنجام
ئازاری دیسکی مل و نیشانەکانی تیشکدانەوە بۆ ناو دەستەکان دەتوانێت زۆر دڵتەنگکەر و نیگەرانکەر بێت. بەڵام هەواڵە خۆشەکە ئەوەیە کە لە غیابی نیشانە جدیەکان (وەک نەخۆشی مایلۆپاتی)، جەستە توانایەکی گەورەی هەیە بۆ چاککردنەوەی خۆی و کەمکردنەوەی ئیلتیهاب. گرنگترین بەش لە بەڕێوەبردنی ئەم کێشەیە بریتییە لە دەستنیشانکردن و جیاکردنەوەی دروستی ئازاری دەماری سادە و کێشەیەکی جددی بڕبڕەی پشت. ڕاستکردنەوەی دۆخی جەستە بە تایبەت لەکاتی کارکردن لەسەر کۆمپیوتەر یان مۆبایل و ئەنجامدانی ڕاهێنانی بەهێزکردنی مل باشترین ڕێگایە بۆ خۆپاراستن و چارەسەرکردنی ئەم کێشە باوە.
پرسیارە باوەکان
مەرج نییە. هەروەها کێشە لە خودی شان وەک ئیلتیهابی ڕیشاڵ یان ئیلتیهابی شان، دەبێتە هۆی ئازار کە کار لە قۆڵ دەکات. جیاوازی سەرەکی ئەوەیە کە ئازاری دیسکی مل بەزۆری لەگەڵ زەقبوونەوە، بێهێزی، یان چرچبوونی پەنجەکاندا دەبێت و بەهۆی جوڵەی ملەوە خراپتر دەبێت، لەکاتێکدا ئازاری شان بەهۆی جوڵەی شان خۆیەوە خراپتر دەبێت (وەک بەرزکردنەوەی قۆڵ).
بە هیچ شێوەیەک نا. زۆربەی فتقی دیسکی مل کە تەنها دەبێتە هۆی تیشکدانەوە بە ئازار بۆ قۆڵ لەگەڵ تێپەڕبوونی کات و چارەسەری خوپارێزەرانەوە (دەرمان و فیزیۆتێراپی). نەشتەرگەری بۆ ئەو حاڵەتانە ئەنجام دەدرێت کە بەرگەی چارەسەرکردن ناگرن یان فشار لەسەر بڕبڕەی پشت هەبێت.
بالیفێک کە بڕبڕەی پشتی ملت لە دۆخێکی بێلایەندا دەهێڵێتەوە، هاوئاراستە لەگەڵ باقی بڕبڕەی پشتت. ئەگەر لەسەر پشت بخەویت، پێویستت بە بالیفێکی تەنکترە. ئەگەر لەسەر لا بخەویت، پێویستت بە بالیفێکە کە بۆشایی نێوان گوێ و شانت پڕ بکاتەوە.
کاتی دەوامی دکتۆر میربۆلوک
ڕۆژی شەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
یەکشەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
دووشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
سێشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
چوارشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە