خزمەتگوزاریەکانمان
شێوازی چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ
ئارتروزی ئەژنۆ یەکێکە لە نەخۆشییە باوەکانی جومگەکان لە جیهاندا، کە لەگەڵ تەمەن و فشاری زۆر لەسەر جومگەکان، یان شێوازی ژیانی ناتەندروست ڕوودەدات. ئەم نەخۆشیە وردە وردە دەبێتە هۆی وەرینی ئیسقانەکانی جومگەی ئەژنۆ و ئازار و ڕەقبوون و سنوورداربوونی جوڵە. زۆر کەس پێیان وایە ئارتروزی ئەژنۆ چارەسەری نییە و تاکە ڕێگەی دەربازبوون گۆڕینی جومگەکانە، لە کاتێکدا ئەمڕۆ ڕێگەی جۆراوجۆر هەیە بۆ کۆنترۆڵکردن و کەمکردنەوەی ئازار و تەنانەت بەشێکی چاککردنەوەی جومگەکە. تەکنیکە پزیشکییە جۆراوجۆرەکان هەن کە وەک شێوازێک بۆ چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ دەناسێنرێن و بەکاردەهێنرێن. شارەزایان پێیان وایە باشترین شێوازی چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ تەکنیکێکە کە ناداگیرکەر بێت یان بە شێوازێکی ماڵەوە بۆ ئارتروزی ئەژنۆ ناسراوە. بێگومان لە هەندێک حاڵەتدا ئەم ڕێگایانە کاریگەر نین و دەبێت نەخۆشەکە نەشتەرگەری بۆ بکرێت.
شێوازی چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ
چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ بەزۆری تێکەڵەیەک لە بێ دەرمان و دەرمان و لە حاڵەتە پێشکەوتووەکاندا شێوازی نەشتەرگەرییە و ئامانجیش کەمکردنەوەی ئازار و زیادکردنی مەودای جووڵە و خاوکردنەوەی پێشکەوتنی لەناوچوونی جومگەکانە. لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا، چارەسەرکردن بە گۆڕینی شێوازی ژیان دەست پێدەکات، وەک دابەزاندنی کێش بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر جومگەی ئەژنۆ، ئەنجامدانی ڕاهێنانی بەهێزکەر بۆ ماسولکەکانی ڕان (بەتایبەت چوار سەر)، فیزیۆتێراپی ، بەکارهێنانی ئامێری بەستنەوەی ئەژنۆ یان بن پێلاوی گونجاو، هەروەها دوورکەوتنەوە لە چالاکییە قورسەکان یان وەستانی درێژخایەن. هەروەها چارەسەری گەرمی و مەساجکردنی نەرم و وەرزشکردن لە ئاوی گەرمدا یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی ئازار و ڕەقبوونی جومگەکان. لە قۆناغەکانی دواتردا دەرمان و دەرزی بەکاردێت بۆ کۆنترۆڵکردنی ئازار و ئیلتیهاب. دەرمانی دژە ئیلتیهابی ناستیرۆید، مەڵهەمی ناوچەیی و لە هەندێک حاڵەتدا دەرزی کۆرتیزۆن یان ترشی هیالۆرۆنیکی ناو جومگەکان ڕێگەی باون. هەروەها دەرزییەکانی پی ئارپی(پلازمای دەوڵەمەند بە پلاکتەکان) یارمەتیدەرن بۆ دابینکردنی ڕزگاربوونێکی کاتی لە هەندێک لە نەخۆشەکاندا. ئەگەر چارەسەری بێ نەشتەرگەری حاڵەتەکە باشتر نەکات و ئارتروز پێشکەوت، نەشتەرگەری گۆڕینی ئەژنۆ (ئەژنۆی دەستکرد) بە کاریگەرترین ڕێگا دادەنرێت.
هۆکاری ئارتروزی ئەژنۆ چییە؟
پێش ئەوەی بگەینە باشترین چارەسەر بۆ ئارتروزی ئەژنۆ، باشترە تێبگەین هۆکارەکەی چییە. ئارتروزی ئەژنۆ کاتێک ڕوودەدات کە ئیسقانەکانی پارێزەری نێوان ئێسکەکانی ئەژنۆ بە تێپەڕبوونی کات لەکاردەکەوێت. ئیسقان بەرپرسە لە کەمکردنەوەی خۆلێدان لە نێوان ئێسکەکاندا و کردنی جوڵە بە شێوەیەکی نەرم و بێ ئازار.
کاتێک ئەم چینە تەنکە دەشکێت، ئێسکەکان بە یەکتر دەشۆن و لە ئەنجامدا ئازار و ئیلتیهاب و ئاوسانی جومگەی ئەژنۆ دروست دەبێت. گرنگترین هۆکارەکانی ئارتروزی ئەژنۆ بریتین لە:
- پیربوون
- مێژووی برینداربوون یان شکانی ئەژنۆ
- کێشی زیادە و قەڵەوی
- لاوازی ماسولکەکانی ڕان و قاچ
- چالاکییە قورسەکان و فشاری دووبارە لەسەر ئەژنۆ (وەک کرێکاران یان وەرزشوانانی پیشەگەر)
- مێژووی خێزانی ئارتروز یان نائاسایی زگماکی جومگەکان
لە ڕووی زانستییەوە ئارتروز نەخۆشییەکی بەرەوپێشچوونە، واتە ئەگەر بەبێ کۆنتڕۆڵی بمێنێتەوە، وردە وردە خراپتر دەبێت. بەڵام بە چارەسەری دروست دەتوانرێت پرۆسەی تێکچوون خاو بکرێتەوە و کارکردنی هێلکەی ئەژنۆ بپارێزرێت.
نیشانەکانی ئارتروزی ئەژنۆ چین؟
نیشانەکانی ئارتروزی ئەژنۆ بەزۆری وردە وردە دەردەکەون و لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا نەخۆشەکە تەنها هەست بە ڕەقبوونی کەم یان ماندوێتی لە جومگەکەدا دەکات. بەڵام لەگەڵ بەرەوپێشچوونی نەخۆشییەکە، نیشانەکانی زیاتر دەردەکەون و بێزارکەر دەبن. یەکەم نیشانە بەزۆری ئازارە لەکاتی جوڵە یان وەستان بۆ ماوەیەکی زۆر. لەوانەیە نەخۆش هەست بە ئازار بکات لەکاتی سەرکەوتن بەسەر پلیکانەکاندا، دانیشتن، یان چەمانەوەی. یەکێک لە نیشانەکانی ئارتروز ڕەقبوونی بەیانیانە، ئەمەش کاتێکە مرۆڤ دوای شەوێکی درێژ لە خەوتن یان پشوودان هەستێت و هەست بە ڕەقبوون دەکات و چەند خولەکێکی دەوێت تا بتوانێت بە ئاسوودەیی بڕوات. بە تێپەڕبوونی کات لەوانەیە ئازارەکە هەبێت تەنانەت لە کاتی پشوودان. نیشانەکانی تر بریتین لە ئاوسانی جومگە، ئیلتیهاب، هەستکردن بە گەرمی لە دەوروبەری جومگەکەدا، هەروەها دەنگی کلیککردن یان وردکردن. لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا، جومگەکە شێواوی دەبێت و ئەژنۆکە کڕنۆش بێت. هەروەها زۆرێک لە نەخۆشەکان گلەیی لە هەستکردن بە لاوازی یان ناسەقامگیری لە ئەژنۆدا دەکەن. ئەم حاڵەتە وا لە کەسەکە دەکات هەست بکات کە ئەژنۆی لە کاتی ڕۆیشتن یان وەستاندا خۆی دەداتە دەرەوە. لە زۆرێک لەم حاڵەتانەدا چارەسەری ماڵەوە بۆ ئارتروزی ئەژنۆ کاریگەرە و یارمەتی کەمکردنەوەی ئازار دەدات.
نیشانەکانی ئارتروزی ئەژنۆ لە ئافرەتان چین؟
ئارتروزی ئەژنۆ لە ئافرەتان زیاترە بە بەراورد بە پیاوان، بەتایبەتی دوای وەستانی سوڕی مانگانە. ئەمەش بەهۆی گۆڕانی هۆرمۆنەکان و لاوازی ماسولکەکان و گۆڕانی چڕی ئێسکەکانە. نیشانەکانی ئارتروزی ئەژنۆ لە ئافرەتان هاوشێوەی نیشانەکانی پیاوانن، بەڵام بەزۆری توندترن و پەیوەندییان بە سنوورداربوونی زیاتری جوڵانەوە هەیە. بە ناسینەوەی ئەم نیشانانە، هەڵبژاردنی تەکنیکێکی گونجاو بۆ چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ ئاسانترە. خانمان زیاتر تووشی نیشانە توندەکانی ئارتروزی ئەژنۆ دەبن. لەوانەیە تووشی ئازار و ڕەقبوونی زیاتر ببن، بەتایبەتی لەکاتی ئەنجامدانی ئەرکی ڕۆژانەی وەک چێشت لێنان یان کاری ماڵەوە کە پێویستی بە وەستانی درێژخایەن هەیە. جگە لەوەش ئاوسانی درێژخایەنی جومگەکانی ئەژنۆ و زوو ماندوێتی لە قاچەکاندا زیاتر لە خانماندا ڕوودەدات. لەوانەیە ژنان زیاتر لەمانەی خوارەوە ئەزموون بکەن: •ئازار لەکاتی وەستان یان دانیشتن بۆ ماوەیەکی زۆر •هەستکردن بە ناجێگیری یان لاوازی لە قاچەکاندا •ئاوسانی درێژخایەنی جومگەی ئەژنۆ
- زیادبوونی ئازار لە ڕۆژانی پێش سوڕی مانگانە یان لە کاتی وەستانی سوڕی مانگانەدا
- هەستکردن بە فشار لە پشت ئەژنۆوە
هەروەها گۆڕانی هۆرمۆنەکان دەتوانێت ئیلتیهاب زیاد بکات و چاککردنەوەی ئیسقانەکان کەم بکاتەوە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، خۆپاراستن لە ئارتروز بە وەرزشێکی سووک و خۆراکی دروست و کۆنترۆڵکردنی کێش بە تایبەتی لە خانماندا گرنگە.
ڕێگاکانی دەستنیشانکردنی ئارتروزی ئەژنۆ
بۆ هەڵبژاردنی چارەسەرێک بۆ ئارتروزی ئەژنۆ، سەرەتا دەبێت نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دەستنیشان بکرێت بە بەکارهێنانی ڕێگەیەکی گونجاو. دەستنیشانکردنی ئارتروزی ئەژنۆ لەسەر بنەمای مێژووی نەخۆشەکە و پشکنینی جەستەیی و توێژینەوەکانی وێنەگرتن ئەنجام دەدرێت. پزیشک سەرەتا پرسیار لە شوێنی ئازارەکە دەکات و کەی دەستی پێکردووە و توندییەکەی و ئەو حاڵەتانەی کە ئازارەکە قورستر دەکەن. پاشان ئەژنۆ پشکنین بۆ مەودای جووڵە و دەنگ و هەوکردن و شێواوی
دەکرێت. ئەگەر پێویست بوو، ئەم پشکنینانەی خوارەوە دەتوانرێت بنووسرێت:
- رادیۆگرافی: بۆ چاودێریکردنی کەمبوونەوەی مەودای نێوان ئێسکەکان و دروستبوونی سپێرەکانی ئێسک.
- ئێم ئاڕئای: لە هەندێک حاڵەتدا بۆ پشکنینی بارودۆخی ئیسقانەکانی جومگە و بەستەرەکان و پێکهاتە نەرمەکانی ئەژنۆ.
لە هەندێک حاڵەتدا، ڕەنگە پزیشکەکەت فەرمانی پشکنینی خوێن یان پشکنینی شلەی جومگەکان بدات بۆ ئەوەی یارمەتی جیاکردنەوەی حاڵەتەکانی وەک هەوکردنی جومگەکانی ڕۆماتیزم، زراو، یان ئیلتیهابی جومگەکان بدات. زوو دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە گرنگە چونکە چارەسەری پێشوەختە دەتوانێت پێشکەوتنی نەخۆشییەکە بوەستێنێت یان خاو بکاتەوە.
ئایا ئارتروزی ئەژنۆ چارەسەری هەیە؟
بە پێچەوانەی باوەڕی باو، ئارتروزی ئەژنۆ چارەسەر دەکرێت. بەڵام گرنگە لەوە تێبگەین کە چارەسەرکردن زیاتر گرنگی بە کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی کارکردن و ڕێگریکردن لە پێشکەوتنی نەخۆشییەکە دەدات. ئیسقانە تێکچووەکان ناتوانرێت بە تەواوی چاک بکرێتەوە، بەڵام بە چارەسەری دروست دەتوانرێت کارکردنی جومگەکان بگەڕێتەوە باری ئاسایی خۆی و پێویستی بە نەشتەرگەری دوابکەوێت. باشترین چارەسەر بۆ ئارتروزی ئەژنۆ بەزۆری تێکەڵەیەک لە چەند شێوازێکە. هەڵبژاردنی چەند ڕێگەیەک لە یەک کاتدا دەتوانێت ببێتە هۆی چارەسەری یەکلاکەرەوە بۆ ئارتروزی ئەژنۆ. گرنگترین نموونەی ئەم تەکنیکانە بریتین لە:
- دەرمانی دژە ئیلتیهاب و ئازارشکێن
- فیزیۆتێراپی و چارەسەری وەرزشی
- لێدانی دەرزی لەناو جومگەکاندا
- دابەزاندنی کێش
- گۆڕینی شێوازی ژیان و چالاکییەکان
- لە حاڵەتە سەختەکاندا نەشتەرگەری گۆڕینی ئەژنۆ. ئارتروزی ئەژنۆ نەخۆشییەکی درێژخایەن و بەرەوپێشچوونە، بەڵام دەتوانرێت بەڕێوەبچێت و چارەسەر دەکرێت. ئامانجی چارەسەرکردن ئەوەیە کە ئیسقانەکان بە تەواوی بگەڕێنێتەوە، بەڵکو کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی جوڵە و ڕێگریکردنە لە تێکچوونی زیاتر.
شێوازەکانی چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ
بەپێی توندی نەخۆشییەکە و تەمەنی نەخۆشەکە و باری جەستەیی، تەکنیکە جیاوازەکانی چارەسەرکردن وەک شێوازێک بۆ چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ پێشنیار دەکرێن. لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا، چارەسەرە نا نەشتەرگەرییەکان وەک دەرمان، فیزیۆتێراپی و گۆڕینی شێوازی ژیان بەزۆری بەسە. لە قۆناغە پێشکەوتووترەکاندا، ڕەنگە پێویست بە دەرزی ناو جومگەکان یان تەنانەت نەشتەرگەری گۆڕینی جومگەکان هەبێت. تکایە ئاگاداربن کە گرنگترین بنەما لە ئەژنۆدا بەردەوامی و بەدواداچوونی بەردەوامە. پێویستە نەخۆش بزانێت کە کۆنتڕۆڵکردنی نەخۆشییەکە پێویستی بە سەبر و هاوکاری و وەرزشی بەردەوام هەیە. چارەسەری ئارتروزی ئەژنۆ ئامانجی کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی جوڵە و ڕێگریکردنە لە پێشکەوتنی لەناوچوونی جومگەکان. بەزۆری چارەسەرەکان بەسەر سێ بەشی سەرەکیدا دابەش دەکرێن: چارەسەرە نادەرمانییەکان (گۆڕینی شێوازی ژیان، وەرزشکردن، خۆراک)، چارەسەری دەرمانسازی و دەرزی، چارەسەری نەشتەرگەری.
چارەسەرە نادەرمانییەکان
لە زۆر حاڵەتدا پزیشکان چارەسەری بێ دەرمان وەک چارەسەرێک بۆ ئارتروزی ئەژنۆ هەڵدەبژێرن. ئەم ڕێگایە بە تەواوی ناداگیرکەر و تەواو کاریگەرە بۆ ئازاری سووک و ئیلتیهاب. یەکەم هەنگاو لە چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ، گۆڕینی خووەکانی ڕۆژانەتە. زۆرێک لە نەخۆشەکان دەتوانن بە پەیڕەوکردنی چەند بنەمایەکی سادە باشتربوونێکی بەرچاو بەبێ دەرمان ئەزموون بکەن.
دابەزاندنی کێش یەکێکە لە شتە گرنگەکان، چونکە هەر کیلۆیەک لە دابەزاندنی کێش دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی فشاری سەر جومگەی ئەژنۆ بە ڕێژەی چوار هێندە. پێویستە نەخۆش خۆی لەو چالاکییانە بەدوور بگرێت کە فشارێکی زۆر لەسەر ئەژنۆ دروست دەکات، وەک سەرکەوتن بەسەر پلیکانەکاندا، دانیشتن بۆ ماوەیەکی زۆر بە چەمانەوەی ئەژنۆ، یان هەڵگرتنی شتە قورسەکان. ڕۆشتنی نەرم و مەلەکردن و پاسکیلسواری وەستاو باشترین ڕاهێنانن بۆ پاراستنی جوڵەی ئەژنۆ.
نەخۆش پێویستە ڕۆژانە لانیکەم ٢٠ بۆ ٣٠ خولەک چالاکیی سووک ئەنجام بدات بۆ ئەوەی ڕۆیشتنی
خوێن بۆ جومگەکە بپارێزێت و ماسولکەکانی دەوروبەری ئەژنۆ لاواز نەبن. خۆراکی دروست ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە کەمکردنەوەی ئیلتیهابی جومگەکان. ئەو خۆراکانەی ئەسیدی چەوری ئۆمیگا 3یان تێدایە (وەک سەلەمون و گوێز و تۆوی کەتان) و ڤیتامین D و کالیسیۆم و دژە ئۆکسانەکان بۆ جومگەکان باشن.
هەندێک جار بەکارهێنانی ئەژنۆبەند ، گۆچان ، یان پێڵاوی پزیشکی دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی فشار لەسەر جومگەکە. بڕێسی ئەژنۆ بۆ ئارتروزی ئەژنۆ یارمەتیدەرە بۆ سەقامگیرکردنی جومگەکە و ڕێگریکردن لە جوڵەی لەناکاو. بەڵام بەکارهێنانی درێژخایەنی ئەم ئامێرانە پێویستە لە ژێر چاودێری پزیشکدا بێت بۆ ئەوەی ماسولکەکان لاواز نەبن.
چارەسەری دەرمان
یەکێک لە چارەسەرەکانی ئارتروزی ئەژنۆ چارەسەری دەرمانە. ئەم دەرمانانە وەک ئیبوپڕۆفین و ناپرۆکسین و سێلیکۆکسیب زۆرترین دەرمانن بۆ کەمکردنەوەی ئازار و کەمکردنەوەی ئیلتیهاب. بەکارهێنانیان دەبێت لەلایەن پزیشکەوە سەرپەرشتی بکرێت، چونکە بەکارهێنانیان بۆ ماوەیەکی درێژ زیان بە گەدە یان گورچیلە دەگەیەنێت. لەو حاڵەتانەی کە نەخۆشەکە کێشەی هەرسکردنی هەیە، ڕەنگە مەڵهەمی ناوچەیی کە دیکلۆفیناک یان کاپسایسینیان تێدایە بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار. هەندێک دەرمان وەک گلوکۆسامین و کۆندرۆیتین سەلفات وەک تەواوکەر بۆ باشترکردنی کارکردنی ئیسقانەکان دەنووسرێن. هەرچەندە کاریگەری ئەم دەرمانانە لە هەموو نەخۆشەکاندا وەک یەک نییە، بەڵام لە زۆر حاڵەتدا ئازار و ڕەقبوونی جومگەکە کەمدەکاتەوە.
لێدانی دەرزی ناو جومگەکان
لێدانی دەرزی چارەسەری ئەژنۆ یەکێکە لە ڕێگا
کاریگەرەکان بۆ کەمکردنەوەی ئازار لە قۆناغە ناوەڕاستەکانی نەخۆشییەکەدا. سێ جۆری باوی دەرزی هەیە:
- دەرزی کۆرتیزۆن:
کۆرتیزۆن تایبەتمەندی دژە ئیلتیهابی بەهێزی هەیە و بە خێرایی ئازار و ئاوسانی کەم دەکاتەوە. بەڵام زۆر بەکارهێنانی پێشنیار ناکرێت، چونکە لەوانەیە زیان بە پێکهاتەکانی جومگەکان بگەیەنێت.
- لێدانی دەرزی ئەسید هیالۆرۆنیک:
ئەسید هیالۆرۆنیک مادەیەکە بەشێوەیەکی سروشتی لە شلەی جومگەکاندا هەیە و جومگەکە چەور دەکات. دەرزی لێدانی دەتوانێت یارمەتی ئەژنۆ بدات بە ئاسانی زیاتر بجوڵێت و ئازارەکە کەم بکاتەوە بۆ ماوەی چەند مانگێک.
- لێدانی دەرزی پی ئار پی:
ئەم شێوازە خوێنی نەخۆشەکە خۆی بەکاردێت. پلازما چڕەکەی هۆکاری گەشەکردنی تێدایە کە هاندەری دووبارە دروستبوونەوەی پێکهاتەی ئیسقانەکانە. ئەنجامی توێژینەوەکان دەریدەخەن کە دەرزییەکانی پی ئار پی دەتوانێت کاریگەرتر بێت لە کۆرتیزۆل لە کەمکردنەوەی ئازار و باشترکردنی کارکردنی ئەژنۆ.
چارەسەری فیزیۆتێراپی و چاکسازی
فیزیۆتێراپی یەکێکە لە گرنگترین شێوازە نا نەشتەرگەرییەکان بۆ چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ و ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە کەمکردنەوەی ئازار و زیادکردنی هێزی ماسولکەکان و پاراستنی جوڵەی جومگەکان. فیزیۆتێراپیست تەکنیکە جۆراوجۆرەکانی وەک چارەسەری کارەبایی، چارەسەری سۆنەر، لەیزەری ئاست نزم، و ڕاهێنانی تایبەتمەند بۆ بەهێزکردن و کشانی جەستە بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی یارمەتی نەخۆشەکە بدات کە فشار لەسەر جومگەکە کەم بکاتەوە. ڕاهێنانەکانی فیزیۆتێراپی بەزۆری جوڵەی سادە لەخۆدەگرن کە نەخۆش دەتوانێت لە ماڵەوە ئەنجامی بدات، لەوانە:
- گرژبوونی ماسولکەکانی پێشەوەی ڕان لەکاتی دانیشتندا
- بەرزکردنەوەی قاچ بە شێوەی ڕاست
- چەمانەوەی ئەژنۆکان و ڕاستکردنەوەی ئەژنۆکان لەکاتی دانیشتن لەسەر کورسییەک
- هاوسەنگی ڕاهێنان و کشانی جەستە بۆ زیادکردنی مەودای جووڵە
هەروەها فیزیۆتێراپی یارمەتی باشترکردنی هاوسەنگی و هەماهەنگی ماسولکەکانی ڕان و پێ دەدات، کە دواجار ئازاری ئەژنۆ و ڕەقبوونی کەمدەکاتەوە.
چارەسەرە تەواوکەرەکان
زۆرێک لە نەخۆشەکان چارەسەری سروشتییان بەکارهێناوە وەک چارەسەرێک بۆ ئارتروزی ئەژنۆ و زۆر کاریگەرن. هەرچەندە ئەم شێوازانە جێگرەوەی چارەسەری پزیشکی نین، بەڵام دەتوانن شانبەشانی چارەسەرە سەرەکییەکان بەسوود بن.
دەرزی لێدان:
هەندێک لە لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە کە دەرزی لێدان دەتوانێت کاریگەر بێت لە کەمکردنەوەی ئازار بە
هاندانی دەمارەکانی دەوروبەر.
چارەسەری مەساج:
مەساجکردنی نەرم بە زەیتی گەرم وەک زەیتی زەیتون یان کونجی ڕۆیشتنی خوێن زیاد دەکات و ماسولکەکان ئارام دەکاتەوە.
چارەسەری گەرمی و سەرما:
بەکارهێنانی کۆمپرێسی گەرم کاتێک جومگەکە ڕەق دەبێت و کۆمپرێسی سارد کاتێک ئیلتیهابە یارمەتی کەمکردنەوەی ئازار دەدات.
چارەسەری نەشتەرگەری
کاتێک تێکچوونی جومگەکانی ئەژنۆ زۆر بێت و نەخۆشەکە وەڵامی هیچ دەرمانێک یان فیزیۆتێراپی نەداتەوە، چارەسەری نەشتەرگەری دوا بژاردەیە. بۆ ئارتروزی ئەژنۆ
چەند جۆرێکی نەشتەرگەری هەیە:
- ئارترۆسکۆپی (شۆردنی جومگە)
لە قۆناغە سەرەتاییەکانی ئارتروزدا، لەوانەیە پزیشکەکەت پشکنینی جومگە بەکاربهێنێت بۆ لابردنی پارچە شلەکانی ئیسقان یان ئێسک لە جومگەکەدا بۆ ئەوەی جوڵاندنی ئەژنۆت ئاسانتر بێت.
- نەشتەرگەری ئێستێئۆتۆمی(لابردنی ئێسک)
لەم ڕێکارەدا پزیشک گۆشەی ئێسکەکان دەگۆڕێت بۆ ئەوەی فشار لەسەر بەشە تووشبووەکەی ئەژنۆ کەم بکاتەوە. ئەم نەشتەرگەرییە باشترینە بۆ ئەو کەسانەی گەنجترن کە ئارتروزی یەکلایەنەیان هەیە.
- گۆڕینی جومگەی ئەژنۆ
لە حاڵەتە پێشکەوتووەکاندا، تەواوی ڕووی جومگەکە بە دەستکردێکی دەستکرد دەگۆڕدرێت. دەستکردەکە لە کانزا و پلاستیکێکی بەهێز دروستکراوە و دەتوانێت بۆ ماوەی ٢٠ ساڵ یان زیاتر بەردەوام بێت. گۆڕینی جومگەکان یەکێکە لە سەرکەوتووترین نەشتەرگەرییەکانی ئێسک و پروسکی و لە زیاتر لە
90%ی حاڵەتەکاندا ئازار بە تەواوی کەمدەکاتەوە و جوڵەی ئاسایی ئەژنۆ دەگەڕێنێتەوە. ماوەی چاکبوونەوە بەزۆری ٦ بۆ ٨ هەفتە دەخایەنێت و فیزیۆتێراپی دوای نەشتەرگەری لەگەڵدایە بۆ ئەوەی نەخۆشەکە وردە وردە دەست بە ڕۆیشتنی ئاسایی بکاتەوە.
کۆنتڕۆڵکردنی ئارتروزی ئەژنۆ لە ماڵەوە
لە زۆر حاڵەتدا چارەسەری ماڵەوە بۆ ئارتروزی ئەژنۆ کاریگەرە و دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی ئازار. چارەسەری ئارتروز تەنها لە ئۆفیسدا ئەنجام نادرێت؛ بەشێکی گرنگ لە
کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکە خووەکانی ڕۆژانەی نەخۆشەکە. ئامۆژگارییە گرنگەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی ئارتروز لە ماڵەوە بریتین لە شتی جۆراوجۆر کە گرنگترینیان بریتین لە:
- دابەزاندنی کێش: هەر کیلۆیەک لە دابەزاندنی کێش، فشاری سەر ئەژنۆ زۆر کەمدەکاتەوە.
- وەرزشی سووک: وەکو ڕۆیشتن بە هێواشی و پاسکیلسواری وەستاو و مەلەکردن.
- بەکارهێنانی کۆمپرێسی گەرم یان سارد: بۆ کەمکردنەوەی ئازار و هەوکردن.
- گرنگی بە چۆنیەتی دانیشتنت بدە:
دوور بکەوەرەوە لە دانیشتن یان دوو ئەژنۆی درێژخایەن.
- خواردنی تەندروست:
خواردنی ئۆمیگا ٣ و ڤیتامین دی و کالیسیۆم یارمەتی پاراستنی تەندروستی جومگەکان دەدات.
- لەبەرکردنی پێڵاوی گونجاو:
لەبەرکردنی پێڵاوی گونجاو و پزیشکی بۆ کەمکردنەوەی فشار لەسەر جومگەکە.
فیزیۆتێراپی ئەژنۆ لە ماڵەوە
ئەگەر نەتوانرا سەردانی کلینیک بکرێت، دەتوانرێت زۆرێک لە ڕاهێنانەکانی فیزیۆتێراپی لە ماڵەوە ئەنجام بدرێت وەک باشترین ڕێگە بۆ چارەسەرکردنی ئارتروزی ئەژنۆ. ئامانج لەم ڕاهێنانانە بەهێزکردنی ماسولکەکانی ڕان و زیادکردنی نەرمی و کەمکردنەوەی ئازارە. باشترین و کاریگەرترین نموونەی ئەم ڕاهێنانانە بریتین لە:
- ڕاهێنانی کشانی بڕبڕەکانی پشت:
لەسەر زەوی دابنیشە و قاچەکانت ڕێک بێت، پاشان هێواش هێواش پاڵ بنێ بۆ پێشەوە بۆ ئەوەی پشتی
ڕانت درێژ بکەیتەوە.
- گرژبوونی ماسولکەکانی ڕان:
لەکاتی دانیشتن یان پاڵکەوتن، بەشی پێشەوەی ڕانت بکێشە و بۆ ماوەی ٥ چرکە ڕایبگرە، پاشان ئازادی بکە. •بەرزکردنەوەی قاچی ڕاست:
لەسەر جێگاکە پاڵ بکەوە، قاچێک بە ڕێکی ڕابگرە و ٢٠ سم بەرزی بکەرەوە. ئەم ڕاهێنانە ماسولکەکانی ڕان بەهێز دەکات.
- جوڵەی پاژنە لەسەر زەوی:
دانیشە و پاژنەی پێت بەرەو خۆت ڕابکێشە تا ئەژنۆت دەچەمێتەوە. ئەم ڕاهێنانە مەودای جوڵەی جومگە زیاد دەکات.
ئەم ڕاهێنانانە پێویستە ڕۆژانە و بە وریاییەوە ئەنجام بدرێت. ئەگەر لە کاتی وەرزشکردندا هەست بە ئازارێکی زۆر کرا، پێویستە وازی لێبهێنرێت و ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت.
ئەنجام
ئارتروزی ئەژنۆ نەخۆشییەکی پێشکەوتووە بەڵام دەتوانرێت بەڕێوەبچێت. بە ناسینەوەی نیشانەکان و سەردانی پزیشک لە کاتی خۆیدا و پەیڕەوکردنی دەرمان و چارەسەری فیزیۆتێراپی و چاودێری ماڵەوە، دەتوانیت ئازار کەم بکەیتەوە و کارکردنی ئەژنۆکان بپارێزیت. کلیلی هەڵبژاردنی باشترین چارەسەر بۆ ئارتروزی ئەژنۆ جوڵەی بەردەوام و خواردنی تەندروست و کۆنترۆڵکردنی کێش و بەردەوامی وەرزشکردنە.
سەرنج بدەن کە هەبوونی ئارتروزی ئەژنۆ کۆتایی چالاکییەکان نییە، بەڵام بە بەڕێوەبردنی دروست، دەتوانرێت کوالیتی ژیان بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر بکرێت.
پرسیارە باوەکان
ئیسقانە تێکچووەکان ناتوانرێت بە تەواوی دووبارە دروستبکرێنەوە، بەڵام بە چارەسەری دروست دەتوانرێت ئازارەکە کۆنتڕۆڵ بکرێت و پێشکەوتنی نەخۆشییەکە بوەستێنرێت.
جوڵەی بازدان و ڕاکردن لەسەر ڕووی ڕەق و دانیشتن لەسەر هەردوو ئەژنۆ یان چوار ئەژنۆ بۆ ماوەیەکی زۆر زیان بە جومگەی ئەژنۆ دەگەیەنێت.
ئەو خۆراکانەی دەوڵەمەندن بە ئۆمیگا 3 (وەک سەلەمون و گوێز)، سەوزەی سەوز، بەرهەمە شیرەمەنییەکانی کەم چەوری و میوەی دەوڵەمەند بە دژە ئۆکسان، یارمەتی کەمکردنەوەی ئیلتیهاب دەدەن.
گۆڕینی جومگەکان یەکێکە لە نەشتەرگەرییە سەرکەوتووەکانی ئێسک و پروسکی. کاتێک لەلایەن پزیشکی نەشتەرگەری لێهاتوو و بە چاودێرییەکی دروستی دوای نەشتەرگەری ئەنجام دەدرێت، ڕێژەی سەرکەوتن زۆر بەرزە.
ئەگەر چارەسەر نەکرا و نەخۆشییەکە بەرەو پێشەوە بچێت، بەڵێ. بەڵام بە چارەسەری لە کاتی خۆیدا دەتوانرێت ڕێگری لەم قۆناغە بکرێت.
نەخێر، فیزیۆتێراپی پیشەیی بە جوڵەی کۆنترۆڵکراو ئەنجام دەدرێت و ئامانجی کەمکردنەوەی ئازار و زیادکردنی هێزی ماسولکەکانە نەک قورسکردنی.
کاتی دەوامی دکتۆر میربۆلوک
ڕۆژی شەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
یەکشەممە ..........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
دووشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
سێشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە
چوارشەممە .........................لە کاتژمێر ١٠ی بەیانی تا ٥ی ئێوارە