لەوانەیە ئەزموونی لە خەو هەڵسان و یەکەم هەنگاوت لەسەر زەوی و هەستکردن بە ئازارێکی تیژ و توند لە پاژنەی پێتدا کردبێت. ئازاری پاژنە یەکێکە لە باوترین گلەیی ماسولکە و ئێسکەپەیکەرەکان. دەتوانێت لە ناڕەحەتییەکی سووکەوە دەست پێبکات تا ئازارێکی لاوازکەر کە ڕۆیشتن قورس دەکات. زۆر کەس بە هەڵە هەر ئازارێک لەم ناوچەیەدا بە خاری پاژنە ناودەبەن.
بەڵام ڕاستییەکە ئەوەیە کە لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، خاری پاژنە هۆکاری خودی ئازارەکە نییە، بەڵکو نیشانەی کێشەیەکی دیکەیە. تێگەیشتن لە هۆکاری ڕاستەقینەی ئازاری پاژنە یەکەم و گرنگترین هەنگاوە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری دروست و ڕزگاربوون لەم کێشە بێزارکەرە.
هۆکاری سەرەکی: فاشیای ژێر پێ(plantar fasciitis)
لە زیاتر لە 80%ی حاڵەتەکاندا هۆکاری ئازاری پاژنە ئیلتیهابی فاشیای ژێر پێیەکانە.
فاشیای ژێر پێ چییە؟
فاشیای ژێر پێیەکان باندێکی زۆر ئەستوور و بەهێز و
هاوشێوەی بەستەرە و دەکەوێتە سەر بنی پێ. ئێسکی پاژنە بە پەنجەکانی قاچەوە دەبەستێتەوە. ئەرکی سەرەکی بریتییە لە پشتگیریکردنی کەوانەکەی پێ و وەکو شۆک ئەبزۆبەرێکی بەهێز کاردەکات بۆ هەڵمژینی کاریگەرییەکانی ڕۆیشتن و ڕاکردن.
ئیلتیهابی فاشیا چۆن ڕوودەدات؟
فشاری زۆر، دووبارەبوونەوەی پەستان، یان بەکارهێنانی نادروستی پێ دەتوانێت ببێتە هۆی دڕانی بچووک لەو شوێنانەی کە ئەم باندە بە ئێسکی پاژنەدا دەلکێت. وەڵامی جەستە بۆ ئەم برینە بریتییە لە ئیلتیهاب و ئازار. ئەم حاڵەتە پێی دەوترێت فاشیای ژێر پێ.
نیشانەی کلاسیک: ئازار لە هەنگاوی یەکەمدا
نیشانەی ئەم حاڵەتە ئازارێکە کە دوای ماوەی پشوودان ڕوودەدات. ئازارێکی زۆر لەکاتی گرتنەبەری هەنگاوی یەکەم دوای لەخەو هەڵسان لە بەیانیاندا، یان دوای دانیشتن بۆ ماوەیەکی زۆر، نیشانەی کلاسیکی ئەم حاڵەتە. ئەم ئازارە بەزۆری دوای چەند خولەکێک لە ڕۆیشتن و گەرمکردنەوەی پێکهاتەکان کەم دەبێتەوە، بەڵام لە کۆتایی ڕۆژەکەدا و دوای چالاکیەکی زۆر دەگەڕێتەوە.
ئەفسانەی خاری پاژنە (heal spur)
گەورەترین سەرلێشێواوی سەبارەت بە ئازاری پاژنە ڕۆڵی خاری پاژنەیە.
خاری پاژنە چییە؟
خاری پاژنە بریتییە لە گەشەیەکی بچووکی ئێسک (کۆبوونەوەی کالیسیۆم) کە دەتوانێت لە ژێر ئێسکی پاژنەدا گەشە بکات، ڕاست لەو شوێنەی کە فاشیای ژێر پێی دەلکێت.
بۆچی پەنجەی پاژنە هۆکاری ئازار نییە؟
نووکدارەکە
ئازاری نییە. خارەکە لە ئەنجامی ئیلتیهابی درێژخایەنە نەک هۆکارەکەی. کاتێک فاسیای پێیەکان بۆ ماوەیەکی زۆر ئیلتیهابی دەبێت و بەسەر ئێسکی پاژنەدا ڕادەکێشێت، جەستە وەڵامی دەداتەوە بە دانانی کالیسیۆم لە ناوچەکەدا و خارەکە دروست دەکات.
زۆر کەس لە تیشکی ئێکسدا خاری پاژنەیان هەیە بەڵام هەست بە هیچ ئازارێک ناکەن. بە پێچەوانەوە زۆر کەس ئازاری پاژنەی زۆریان هەیە بەڵام هیچ خارێک لە تیشکی ئێکسەکەیاندا دیار نییە. بۆیە پێویستە سەرنجی چارەسەرکردن لەسەر کەمکردنەوەی ئیلتیهابی فاشیا بێت نەک لەسەر خودی خاری پاژنە.
هۆکارەکانی تری ئازاری پاژنە (ئازاری نائاسایی)
ئەگەر ئازارەکەت لە بنی پاژنەتدا نەبێت یان نیشانە کلاسیکییەکانی فاشیای ژێر پێیەکانت نەبێت، لەوانەیە بەهۆی یەکێک لەم هۆکارانە بێت:
ئیلتیهابی ڕیشاڵی ئاشیل
ئەم ئازارە لە پشتی پاژنە هەستی پێدەکرێت نەک بنی پاژنە. ڕیشاڵی ئاشیل ڕیشاڵێکی گەورەیە کە ماسولکەکانی قاچ بە پشتەوەی ئێسکی پاژنە دەبەستێتەوە. توندبوونی ماسولکەکانی قاچ یان ڕاکردنی زۆر دەبێتە هۆی ئیلتیهاب و ئازار لەم ناوچەیەدا.
نەخۆشی سێڤێر(server’s disease)
ئەمەش باوترین هۆکاری ئازاری پاژنە لە منداڵانی چالاک و هەرزەکاران (بەزۆری تەمەنی ٨ بۆ ١٤ ساڵ). ئازارەکە بەهۆی ئیلتیهابی پلاکی گەشەی ئێسکی پاژنە، کە ئێسکەکە هێشتا گەشە دەکات و هەستیارە بە فشار.
گیربوونی دەمارەکان
هەندێک جار، دەمارێکی بچووک لە مەچەکی پێ یان پاژنەدا پاڵدەنرێت (وەک سایندرومی تونێلی تارسال). ئازاری دەمارەکە دەگۆڕێت؛ بەزۆری بە سووتانەوە،
زەقبوونەوە، بێهێزی، یان ئازار وەسف دەکرێت کە تیشک دەداتە بەشەکانی تری پێ.
شکانی پاڵەپەستۆ
ئەم جۆرە شکانە بریتییە لە درزێکی هێڵی موو لە ئێسکی پاژنەدا کە بەهۆی دووبارەبوونەوەی و فشاری زۆرەوە دروست دەبێت. بە پێچەوانەی فاشیای ژێر پێ، ئازاری شکانی پاڵەپەستۆ لەگەڵ چالاکییدا خراپتر دەبێت و لەگەڵ پشوودان باشتر دەبێت.
چی وا دەکات تووشی ئازاری پاژنە ببیت؟
پێکهاتەی پێ:
پێی تەخت کە دەبێتە هۆی کشانی زۆری فاشیا،
هەروەها پێی قووڵ کە شۆک مژی خراپن.
کێشی زیادە:
هەر کیلۆگرامێک کێشی زیادە بە شێوەیەکی ڕیزبەندی فشار لەسەر فاشیای ژێر پێیەکان زیاد دەکات.
· پیشە:
ئەو کارانەی کە پێویستیان بە وەستان یان ڕۆیشتنێکی درێژخایەن هەیە لەسەر ڕووی ڕەق، وەک مامۆستا، کرێکاری کارگە و پەرستار.
پێڵاوی نەشیاو:
لەبەرکردنی پێڵاوی تەخت بەبێ کەوانە، پاژنە بەرز، یان پێڵاوی کۆن هۆکارێکی سەرەکی مەترسییە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
هەرچەندە زۆرێک لە ئازارەکانی پاژنە لەگەڵ چارەسەرەکانی ماڵەوە باشتر دەبن (پشوودان، سەهۆڵ، کشانی جەستە)، بەڵام پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت لەم حاڵەتانەدا:
- ئازارێک کە دوای یەک بۆ دوو هەفتە لە چاودێری لە ماڵەوە باشتر نەبووە.
- ئازارێک کە هێندە توند بێت کە ناتوانیت کێشت بخەیتە سەر قاچت.
- ئاوسانی بەرچاو، سووربوونەوە، یان گەرمبوونی پاژنە، کە دەتوانێت نیشانەی ئیلتیهاب یان شکان بێت.
- هەستکردن بە بێهێزی یان زەقبوونەوەی توند لە پێدا، کە دەتوانێت نیشانەی تێوەگلانی دەمارەکان بێت
- ئازارێک کە لە شەوان و لە کاتی پشووداندا هەیە.
ئەنجام
ئازاری پاژنە بە تایبەت ئیلتیهابی فاشیای ژێر پێ کێشەیەکی زۆر باو بەڵام چارەسەر دەکرێت. کلیلی سەرکەوتنی چارەسەرکردن ئەوەیە کە بە شێوەیەکی دروست هۆکاری بنەڕەتی دەستنیشان بکرێت و سەبر بگرێت لەگەڵ چارەسەرەکەدا. پشتگوێخستنی ئازارەکە
و بەردەوامبوون لە چالاکییەکان تەنها دەبێتە هۆی ئەوەی ئیلتیهابەکە درێژخایەن بێت و چارەسەرکردنی قورستر دەکات.
ئەگەر تووشی ئازاری پاژنە بوویت گوێ لە جەستەت بگرە. ڕاوێژ بە پزیشکی پسپۆڕی ئێسک و پروسک یان فیزیۆتێراپ بکە بۆ ئەوەی بە وردی هۆکارەکە دەستنیشان بکات و باشترین پلانی چارەسەرکردنت بۆ دابڕێژێت، لەوانە پشوودان، ڕاهێنانی کشانی جەستە، ئامێری ڕاستکردنەوەی گونجاو، یان دەستێوەردانی تر.
- باشترین چارەسەری دەستبەجێی ماڵەوە بۆ ئازاری پاژنە چییە؟
دانانی سەهۆڵ (بۆ نموونە ڕۆڵکردنی بوتڵێکی ئاوی بەستوو لە ژێر پێت بۆ ماوەی ١٥ خولەک) و ئەنجامدانی ڕاهێنانی کشانی نەرم بۆ ماسولکەکانی قاچ و ژێر پێ (بەتایبەت پێش ئەوەی لە جێگاکەت هەڵبستیت) یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی ئازار.
- ئایا ژێرپێڵاوی پزیشکی دەتوانێت چارەسەری ئازاری پاژنە بکات؟
بەڵێ، ژێرپێڵاوی پزیشکی یەکێکە لە چارەسەرە کاریگەرەکان. پشتگیری کەوانەکەی پێ دەکەن و فشار لەسەر فاشیای ئیلتیهاب لادەبەن، ئەمەش ڕێگەی پێدەدەن چاک بێتەوە و بایۆمیکانیکی پێ ڕاست دەکەنەوە.
- ئایا نەشتەرگەری پێویستە بۆ ئازاری پاژنە؟
زۆر بە دەگمەن. زیاتر لە 90%ی حاڵەتەکانی فاشیای ژێر پێ لە ماوەی چەند مانگێکدا بە تەواوی چارەسەر دەبن بە چارەسەری پارێزکارانە وەک پشوودان، سەهۆڵ، کشانی جەستە، فیزیۆتێراپی، ژێرپێڵاوی پزیشکی، دەرزی. نەشتەرگەری تەنها بۆ حاڵەتە زۆر بەرگریکار و درێژخایەنەکان لەبەرچاو دەگیرێت کە
وەڵامی هیچ چارەسەرێکیان نەداوەتەوە.